Βασίλης Χαρτουλάρης
Γιώργης Μπενέτος
Γιάννης Βενέτος
Μιχαήλ Κοκόλης
Κωνσταντίνος Λαγονάρης
Νικόλαος Μπενέτος
Μαρίνα Φασοπούλα
Μιχάλης Μπενέτος
Μιχάλης Φασάκης
Εργίνη Φασοπούλα
Φράνκου Φασοπούλα
Έλενα Φασοπούλα
Γιάννης Φάσος
Έλενα Φασοπούλα
Γιάννης Φάσος
Κωνσταντίνος Κακόπουλος
Νικολόζα Λασιθιοπούλα (Λασιθιωτάκη)
Αντουρλής Κοκόλης
Δημήτρης Δουράκης (ή Βουράκης)
Έλενα Κοκοπούλα
Γιάννης Μουγκράνης
Εργίνη Τσερέγιο(πούλα)
Ανδρέας Χαρκιοτόπουλος
Χασάν Αμπντουλάχ (Τ)
Σοφία Νυκτεροπούλα (Νύκταρη)
Νικόλας Βολάκης
Γιώργης Παπαδόπουλος
Κατερίνα Βλαστοπούλα
Γιωργίλα (Γεωργία) Καταμά
Αντώνης Μαγερόπουλος
Γιάννης Μαγερούτσικος
Μαρία Καταμά
Δημήτρης Περιβολάρης
Μαρία Νυκτεροπούλα
Φρακούγα (;) Κυριαζοπούλα
Ιμπραήμ Αμπντουλάχ
Μαρία Μαγγανάρη
Κλαρίτσα Κλαργιοπούλα (;)
Έλενα Καρβούνενα
Κάλι Κοκολοπούλα
Ανέζα (Άννα) Κοκολοπούλα
Μαρούσα Μπεν(ετ)οπούλα
Μουσταφά Αμπντουλάχ
Γιώργης Μόρος
Έλενα Κοκολοπούλα
Ανδρέας Καλούδης
Μαργαρίτα Ραφτόπουλου

Γιώργου Εκκεκάκη, Ρεθεμνιώτες, Τόμος Πρώτος
Ρέθυμνο Δεκέμβριος 2007

Δεν είναι μόνο ένα λεύκωμα με σπάνιες φωτογραφίες, από τις οποίες περνάει όλη η καθημερινότητα, αλλά και οι εξαιρετικές στιγμές (εορτές, παρέες, κ.τ.λ.) των κατοίκων του χωριού Χάρκια Ρεθύμνης, στο σταυροδρόμι που ενώνει το Αρκάδι, την επαρχία Ρεθύμνης, την κοιλάδα των Ποταμών και την πλούσια σε μουσική παράδοση επαρχία Αμαρίου. Είναι και τα επιλεγμένα κείμενα, τα γεμάτα θρύλους, παραδόσεις, λαογραφική γνώση και ιστορία του χωριού, από τη μεγάλη ιστορική του διάσταση (Αρκάδι, πόλεμοι, επαναστάσεις, ο χιλίαρχος Βενιανάκης, κ.λ.π.) ως τη μικροϊστορία της καθημερινής ζωής των απλών και φαινομενικά ασήμαντων, αλλά τόσο σημαντικών μες την ανωνυμία τους, κατοίκων ενός απόλυτα χαρακτηριστικού κρητικού χωριού.

Αυτά που κάνουν αληθινά μοναδική τη χαρκιανή βίβλο είναι, αφενός, το DVD ήχου και εικόνας και φωτογραφίας που περιέχει μια πολύτιμη καταγραφή των χορών Κατσαμπαδιανού, Μικρό Μικράκι, Πεντοζάλη, Λαζώτη, Πρινιώτη, Σωτή (διαδεδομένων κάποτε στην Κρήτη, ανύπαρκτων σήμερα από τα γλέντια και τις παρέες), και αφετέρου το «Κτηνοτροφικό Λεξικό» που συνέταξαν το 1998 οι τέσσερις τελευταίοι μαθητές του Δημοτικού σχολείου Χαρκίων, με παραπάνω από 650 λέξεις σχετικές με την αγροτική και κτηνοτροφική ζωή, που κατέγραψαν από τα χωριά της περιοχής. Την καταγραφή του βίντεο είχαν πραγματοποιήσει στα μέσα της δεκαετίας του 1980 οι χοροδιδάσκαλοι Αντώνης Τζανιδάκης και Στέλιος Γεωργιουδάκης, ενώ τρεις κασέτες ήχου που παραχωρήθηκαν από τους κατοίκους του χωριού με μοναδικές στιγμές από αυθεντικές χαρκιανές παρέες, όπου παίζει λύρα ο παλαιός λυράρης του χωριού Διαμαντοστελής και τραγουδούν Χαρκιανοί μερακλήδες. Το κτηνοτροφικό λεξικό έγινε με τη βοήθεια του δασκάλου στο Δημοτικό σχολείο Χαρκίων Γιώργου Πολάκη. Τέλος βασικοί συντελεστές του όλου έργου (που εξέδωσε ο Πολιτιστικός Σύλλογος Χαρκίων) είναι ο Αντώνης Κατικάκης, ο Κώστας Βασιλάκης, ο Στέλιος Διαμαντής, ο Θοδωρής Ρηγινιώτης, ο Στέλιος Καλογεράκης (εξώφυλλα), ο Γιώργος Γαβαλάς (επεξεργασία ήχου και φωτογραφιών) και φυσικά όλοι οι Χαρκιανοί, που προσέφεραν τις πληροφορίες και το φωτογραφικό υλικό.

Το βιβλίο μπορεί να αναζητήσει κανείς στον Πολιτιστικό Σύλλογο του χωριού (τηλ. 6972879087), στις εκδόσεις «Όμορφος Κόσμος» (τηλ. 2831026919) στο Ρέθυμνο και στο e-mail: books@harkia.com .

«Ο Νικόλαος Βενιανάκης, γεννηθείς κατά την διάρκειαν του πανελληνίου του 1821 αγώνος, τας πρώτας του ηλίου ακτίνας είδεν εν τω χωρίω Χάρκια της επαρχίας Ρεθύμνης οσφρανθείς αμέσως μετά της αρωματώδους των βουνών αύρας την οσμήν της πυρίτιδος ήτις επλήρου την ατμόσφαιραν εκ των φονικωτάτων πολέμων έξ όλων ετών.

Αι διηγήσεις των κακώσεων και των βασάνων ους οι συγγενείς αυτού υπέστησαν κατά τον δεκαετή εκείνον καταστρεπτικώτατον πόλεμον, εξήψαν το προς τους εχθρούς της πατρίδος μίσος του, και αναπτυσσόμενος υπό μίας μόνης ιδέας κετείχετο, ότι δεν αφίσταται πολύ η ημέρα καθ’ ην θα προσφέρει και αυτός την χείρα του προς υπεράσπισιν της πατρίδος και εκδίκησιν των τυράννων αυτής∙ και όντως εκραγήσης της επαναστάσεως του 1858 συναπήλθε μετά του Μαυρογένη, εξ ού και αύτη επεκλήθη, εις τας Δυτικάς επαρχίας εν αις συνεκεντρούντο οι επαναστάται, και εκεί έλαβε το βάπτισμα του πυρός, διαμείνας δε μέχρι της αποκαταστάσεως βαρυπενθής επανέκαψε εις τα ίδια διότι και η περίστασις αύτη παρήλθεν χωρίς να ίδη εκπληρουμένους του πόθους του.

Μετά οκτώ ακριβώς έτη εξερράγη η προτελευταία επανάστασις του 66, εκ των πρώτων δε ο φιλόπατρις και ακραιφνής της ελευθερίας λάτρις εδράξατο του όπλου και εις την πρώτην παρά την εξόθεν της πόλεως Ρεθύμνης ποταμόν Πλάτανια συμπλοκής επέδειξατο καρτερίαν και θάρρος ακατάβλητον σώσας πολλούς των συμπολεμιστών του εκ της αιχμαλωσίας…»

«…εξελέχθη παρά των συνεπαρχιωτών του εκτιμησάντων τας αρετάς του οπλαρχηγός του Ανατολικού της επαρχίας Ρεθύμνης διαμερίσματος»

«λαβών δε μέρος εις όλας τας μάχας του Τμήματος και τετράκις πολεμήσας εν Σφακίοις και δοκιμάσας απάσας τας στερήσεις όσας αναποφεύκτως συνεπάγεται ο πόλεμος οίος μάλιστα εν Κρήτη μετά καρτερίας θαυμαστής, εξελέχθη παρά των συνεπαρχιωτών του εκτιμησάντων τας αρετάς του οπλαρχηγός του Ανατολικού της επαρχίας Ρεθύμνης διαμερίσματος∙ κατ’ εκείνην ακριβώς την εποχήν συνέβη η πολικορκία του ηρωϊκού Αρκαδίου, είκοσι χιλιάδες λόγχαι ήστραπτον πέριξ της Μονής και επί τριήμερον ακατάπαυστον πυρ διευθύνετο κατ’ αυτής, οι εντός αυτής ευάριθμοι λογάδες ερρομένως απέκρουον τας λυσσαλέας του εχθρού εφόδους, μεταξύ δε των ολίγων οίτινες υπό το φονικόν πυρ του εχθρου απετόλμουν μετά θάρρους απιστεύτου εξόδους ηριθμείτο και ο αείμνηστος Νικόλ. Βενιανάκης, τρις δε μόνος ο πλήρης γενναιοψυχίας ούτος στρατιώτης επειράθη πηδήσας εκ τινός χαμηλού της Μονής παραθύρου να διασπάση τας πυκνάς του εχθρού φάλαγγας∙ ώρμησεν ακάθεκτος πάλλων την μάχαιραν διά της μιάς χειρός και κρατών το πιστόλιον διά της ετέρας, πλην το θάρρος δεν ήρκη∙ ούτε πετών δεν ηδύνατο να διέλθη το ζων εκείνο τείχος όπερ εξήμει παμφάγον πυρ, και αυτοί οι πολέμιοι απεθαύμασαν την τόλμην του ανδρός ούτινος τα πλατέα ενδύματα εκ των διαπερώντων αυτά σφαιρών μετεβλήθησαν αυτοχρήμα εις ράκη, χωρίς όμως να θίξωσι ως εκ θαύματος μέρος τι του σώματος, ώστε άπελπις υπεχώρησε κατά πόδα διωκώμενος υπό πολυαρίθμων εχθρών…»

Να αναφέρουμε ακόμα το περιστατικό που αναφέρει ο Τιμόθεος Βενέρης (σελ.341) για τη δράση του Βενιανάκη μετά την αποφυλάκιση του: «Πολλάκις τόσον οι επαναστάται όσον και οι Τούρκοι επεχείρουν επιδρομάς και ενέδρας (μπασκίνια) κυρίως δια λαφυραγωγίαν, καθ’ ας ελάμβανον χώραν συμπλοκαί, φόνοι και αιχμαλωσίαι αντιπάλων. Εις μίαν τοιαύτην επιδρομήν προέβησαν οι εν Ρεθύμνω Τούρκοι κατά την νύκτα της 13 Ιουνίου 1868 εις το χωρίον «Αναχούρδου Μετόχια» Μυλοποτάμου, όπου εφόνευσαν 4 γέροντας, 3 γραίας και τον ιερομόναχον Αρκαδίου Μάξιμο Καλλιγιάννην. Σπεύσαντες οι Χριστιανοί υπό τους αρχηγούς Ι. Σγουρόν, Λ. Μπογιατζόγλουν, Επ. Μαρούλην, Ν. Βενιανάκην και άλλους κατεδίωξαν τους επιδρομείς μέχρι του Σταυρωμένου Ρεθύμνης φονεύσαντες περί τους 33 εξ αυτών και ούτως ηναγκάσθησαν ούτοι να εγκαταλείψωσι πάντα τα λάφυρα, τα οποία είχαν αποκομίσει εκ της επιδρομής εκείνης».

Αναφορά στο Νικόλαο Βενιανάκη βρίσκουμε επίσης στη «Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια Πυρσός» με μικρό βιογραφικό που μας πληροφορεί για την επαναστατική του δράση καθώς και την ανακήρυξή του στο βαθμό του χιλίαρχου.

Από όλα τα παραπάνω συμπεραίνουμε ότι ήταν από τις μεγαλύτερες μορφές στον αγώνα των Κρητικών εναντίον των Τούρκων κατά τον 19ο αιώνα.

Να σημειωθεί ότι ο Βενιανάκης δεν είχε το τέλος που του άρμοζε. Γράφει ο Καλομενόπουλος:
«…οι μεγάλοι ηθικοί κλονισμοί συνέτριψαν τον άριστον τούτον σταρατιώτην ού εφείσθησαν αι εχθρικαί σφαίραι, και αι μύριαι κακουχία δεν κατέβαλλον, προ ολίγων δε ημερών, εν τω σκοτεινώ οικίσκω του χωρίου του λησμονημένος και περιστοιχούμενος υπό δεκάδος τέκνων ολολυζόντων και ημιγύμνων παρέδιδε την ψυχή εις τον Πλάστην ο ήρως ούτος τόσων επαναστάσεων, ο τοσάκις αψηφήσας τον θάνατον, ο ιπποτικός και γενναίος Ν. Βενιανάκης».

Εργάστηκε ως υπάλληλος της Αγροτικής Τράπεζας της Ελλάδος στο Ρέθυμνο, όπου και ζει με την οικογένειά του. Με το λαούτο του και την υπέροχη φωνή του, συνόδευσε αμέτρητους λυράρηδες του νομού Ρεθύμνης, τόσο τους «κλασικούς» (Σκορδαλό, Μουντάκη, Ροδάμανθο, Μανώλη Κατσαμά, κ.λ.π.) όσο και μικρότερης εμβέλειας ή τοπικούς περιφερειακούς μουσικούς, όπως ο Γέρο Τζυμπραγός και ο ανηψιός του Μιχάλης, ο Βαγγέλης Μυζηθράκης από τον Άγιο Δημήτριο Ρεθύμνης, ο Βασίλης Καλαϊτζάκης (Πήλινος) από τον Πίκρη, ο Γιώργης Τσαγκαράκης (Ντενεκετζής) από το Κεντροχώρι, ο Μιχάλης Φλουρής (Καρεκλάς) από τη Θεοδώρα Μυλοποτάμου, ο Νικολής ο Ξυνιόρος από τον Πρίνο Μυλοποτάμου, ο Νίκος Απανωμεριτάκης από την Κυριάννα, ο Γιώργης Ψαθάς από τους Κούμους, ο Σταύρος Αποστολάκης από την Ελεύθερνα, ο Χαράλαμπος Αναγνωστάκης (Χαραλαμπάς) από τους Αρμένους Ρεθύμνης, ο Βαγγέλης Πίτερης από τις Μαργαρίτες και πολλοί άλλοι.

Επειδή διατηρεί συστηματικό αρχείο με τα γλέντια στα οποία έχει λάβει μέρος, αλλά και πολλές φωτογραφίες από αυτά, είναι πολύτιμη πηγή για την ιστορία της μουσικής στο νομό Ρεθύμνης -προσφέρει δε τις πληροφορίες του απλόχερα.

Λεβεντάνθρωπος και αρχοντικός, η παρουσία του, ο τρόπος του και το ίδιο το παράστημά του περνάνε μηνύματα αξιοπρέπειας και ποιότητας σε μια Κρήτη που αλλάζει πρόσωπο με ιλιγγιώδεις ρυθμούς και ψάχνει -αν ψάχνει- να ξαναβρεί τον πολιτισμό της.