Βενιανάκης Νικολάος του Κωνσταντίνου (1821-1885)

Αγωνιστής των Κρητικών επαναστάσεων του 1858, 1866 και 1878. «Χάρκια – κώμη μικρά και πατρίς του Βενιανάκη!»: Με αυτόν τον τρόπο αποκαλούνταν τα Χάρκια στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα. Για το μεγάλο επαναστάτη και οπλαρχηγό των ανατολικού τμήματος του νομού Ρεθύμνης Νικόλαο Βενιανάκη γράφει (μεταξύ άλλων) ο Ι. Καλομενόπουλος στην εφημερίδα «Αρκάδιον», αριθμός φύλλου 53, στις 16.11.1885:

«Ο Νικόλαος Βενιανάκης, γεννηθείς κατά την διάρκειαν του πανελληνίου του 1821 αγώνος, τας πρώτας του ηλίου ακτίνας είδεν εν τω χωρίω Χάρκια της επαρχίας Ρεθύμνης οσφρανθείς αμέσως μετά της αρωματώδους των βουνών αύρας την οσμήν της πυρίτιδος ήτις επλήρου την ατμόσφαιραν εκ των φονικωτάτων πολέμων έξ όλων ετών.

Αι διηγήσεις των κακώσεων και των βασάνων ους οι συγγενείς αυτού υπέστησαν κατά τον δεκαετή εκείνον καταστρεπτικώτατον πόλεμον, εξήψαν το προς τους εχθρούς της πατρίδος μίσος του, και αναπτυσσόμενος υπό μίας μόνης ιδέας κετείχετο, ότι δεν αφίσταται πολύ η ημέρα καθ’ ην θα προσφέρει και αυτός την χείρα του προς υπεράσπισιν της πατρίδος και εκδίκησιν των τυράννων αυτής∙ και όντως εκραγήσης της επαναστάσεως του 1858 συναπήλθε μετά του Μαυρογένη, εξ ού και αύτη επεκλήθη, εις τας Δυτικάς επαρχίας εν αις συνεκεντρούντο οι επαναστάται, και εκεί έλαβε το βάπτισμα του πυρός, διαμείνας δε μέχρι της αποκαταστάσεως βαρυπενθής επανέκαψε εις τα ίδια διότι και η περίστασις αύτη παρήλθεν χωρίς να ίδη εκπληρουμένους του πόθους του.

Μετά οκτώ ακριβώς έτη εξερράγη η προτελευταία επανάστασις του 66, εκ των πρώτων δε ο φιλόπατρις και ακραιφνής της ελευθερίας λάτρις εδράξατο του όπλου και εις την πρώτην παρά την εξόθεν της πόλεως Ρεθύμνης ποταμόν Πλάτανια συμπλοκής επέδειξατο καρτερίαν και θάρρος ακατάβλητον σώσας πολλούς των συμπολεμιστών του εκ της αιχμαλωσίας…»

«…εξελέχθη παρά των συνεπαρχιωτών του εκτιμησάντων τας αρετάς του οπλαρχηγός του Ανατολικού της επαρχίας Ρεθύμνης διαμερίσματος»

«λαβών δε μέρος εις όλας τας μάχας του Τμήματος και τετράκις πολεμήσας εν Σφακίοις και δοκιμάσας απάσας τας στερήσεις όσας αναποφεύκτως συνεπάγεται ο πόλεμος οίος μάλιστα εν Κρήτη μετά καρτερίας θαυμαστής, εξελέχθη παρά των συνεπαρχιωτών του εκτιμησάντων τας αρετάς του οπλαρχηγός του Ανατολικού της επαρχίας Ρεθύμνης διαμερίσματος∙ κατ’ εκείνην ακριβώς την εποχήν συνέβη η πολικορκία του ηρωϊκού Αρκαδίου, είκοσι χιλιάδες λόγχαι ήστραπτον πέριξ της Μονής και επί τριήμερον ακατάπαυστον πυρ διευθύνετο κατ’ αυτής, οι εντός αυτής ευάριθμοι λογάδες ερρομένως απέκρουον τας λυσσαλέας του εχθρού εφόδους, μεταξύ δε των ολίγων οίτινες υπό το φονικόν πυρ του εχθρου απετόλμουν μετά θάρρους απιστεύτου εξόδους ηριθμείτο και ο αείμνηστος Νικόλ. Βενιανάκης, τρις δε μόνος ο πλήρης γενναιοψυχίας ούτος στρατιώτης επειράθη πηδήσας εκ τινός χαμηλού της Μονής παραθύρου να διασπάση τας πυκνάς του εχθρού φάλαγγας∙ ώρμησεν ακάθεκτος πάλλων την μάχαιραν διά της μιάς χειρός και κρατών το πιστόλιον διά της ετέρας, πλην το θάρρος δεν ήρκη∙ ούτε πετών δεν ηδύνατο να διέλθη το ζων εκείνο τείχος όπερ εξήμει παμφάγον πυρ, και αυτοί οι πολέμιοι απεθαύμασαν την τόλμην του ανδρός ούτινος τα πλατέα ενδύματα εκ των διαπερώντων αυτά σφαιρών μετεβλήθησαν αυτοχρήμα εις ράκη, χωρίς όμως να θίξωσι ως εκ θαύματος μέρος τι του σώματος, ώστε άπελπις υπεχώρησε κατά πόδα διωκώμενος υπό πολυαρίθμων εχθρών…»

Να αναφέρουμε ακόμα το περιστατικό που αναφέρει ο Τιμόθεος Βενέρης (σελ.341) για τη δράση του Βενιανάκη μετά την αποφυλάκιση του: «Πολλάκις τόσον οι επαναστάται όσον και οι Τούρκοι επεχείρουν επιδρομάς και ενέδρας (μπασκίνια) κυρίως δια λαφυραγωγίαν, καθ’ ας ελάμβανον χώραν συμπλοκαί, φόνοι και αιχμαλωσίαι αντιπάλων. Εις μίαν τοιαύτην επιδρομήν προέβησαν οι εν Ρεθύμνω Τούρκοι κατά την νύκτα της 13 Ιουνίου 1868 εις το χωρίον «Αναχούρδου Μετόχια» Μυλοποτάμου, όπου εφόνευσαν 4 γέροντας, 3 γραίας και τον ιερομόναχον Αρκαδίου Μάξιμο Καλλιγιάννην. Σπεύσαντες οι Χριστιανοί υπό τους αρχηγούς Ι. Σγουρόν, Λ. Μπογιατζόγλουν, Επ. Μαρούλην, Ν. Βενιανάκην και άλλους κατεδίωξαν τους επιδρομείς μέχρι του Σταυρωμένου Ρεθύμνης φονεύσαντες περί τους 33 εξ αυτών και ούτως ηναγκάσθησαν ούτοι να εγκαταλείψωσι πάντα τα λάφυρα, τα οποία είχαν αποκομίσει εκ της επιδρομής εκείνης».

Αναφορά στο Νικόλαο Βενιανάκη βρίσκουμε επίσης στη «Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια Πυρσός» με μικρό βιογραφικό που μας πληροφορεί για την επαναστατική του δράση καθώς και την ανακήρυξή του στο βαθμό του χιλίαρχου.

Από όλα τα παραπάνω συμπεραίνουμε ότι ήταν από τις μεγαλύτερες μορφές στον αγώνα των Κρητικών εναντίον των Τούρκων κατά τον 19ο αιώνα.

Να σημειωθεί ότι ο Βενιανάκης δεν είχε το τέλος που του άρμοζε. Γράφει ο Καλομενόπουλος:
«…οι μεγάλοι ηθικοί κλονισμοί συνέτριψαν τον άριστον τούτον σταρατιώτην ού εφείσθησαν αι εχθρικαί σφαίραι, και αι μύριαι κακουχία δεν κατέβαλλον, προ ολίγων δε ημερών, εν τω σκοτεινώ οικίσκω του χωρίου του λησμονημένος και περιστοιχούμενος υπό δεκάδος τέκνων ολολυζόντων και ημιγύμνων παρέδιδε την ψυχή εις τον Πλάστην ο ήρως ούτος τόσων επαναστάσεων, ο τοσάκις αψηφήσας τον θάνατον, ο ιπποτικός και γενναίος Ν. Βενιανάκης».